Bilim tarihinin en kapsamlı araştırma projeleri arasında yer alan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı, atom altı parçacıkları hızlandırmak adına devasa miktarda enerji harcıyor. Yer altındaki bu dev tesis, operasyonlar sırasında yüksek miktarda atık ısı üretiyor. Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN), ortaya çıkan bu termal enerjiyi yerel toplulukların kullanımına sunmak adına geri dönüşüm projesini hayata geçiriyor.
Büyük Hadron Çarpıştırıcısı atık ısı kullanımı ile çevre kasabalara enerji sağlıyor
CERN bünyesindeki mühendisler, hızlandırıcıyı soğutan sıcak suyun yeniden değerlendirilmesi amacıyla gelişmiş bir ısı transfer şebekesi kurdu. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı üzerinden elde edilen bu düşük maliyetli kaynak, civardaki yerleşim birimleri için sürdürülebilir bir ısınma yöntemi sunuyor. Sistemin ana merkezi, Fransız kasabası Ferney-Voltaire yakınlarındaki Point 8 bölgesinde yer alıyor. Yeni inşa edilen konut ve ticari alanlar, doğrudan dev tesisin soğutma altyapısına bağlanarak enerji ihtiyacını karşılıyor.
Tesisin işleyişi sırasında kriyojenik üniteler gibi donanımları soğutan su, operasyonel ısıyı emerek ısınıyor. CERN enerji koordinatörü Nicolas Bellegarde, eskiden atmosfere salınan bu sıcak suyun artık iki adet 5-MW kapasiteli ısı eşanjörü aracılığıyla binlerce eve ulaştırıldığını ifade ediyor. Şebeke, CERN parçacık hızlandırıcı deneylerinden arta kalan enerjiyi Ferney-Voltaire bölgesindeki hanelere aktarırken LHC’nin hassas soğutma gereksinimlerini de korumaya devam ediyor. Enerji verimliliği odaklı bu yeni model, bilimsel çalışmaların toplumsal faydaya dönüştüğü somut bir örnek teşkil ediyor.
CERN atık ısı projesi sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sunuyor
Teorik olarak 27 kilometrelik tünel hattı, kapasite artırımıyla sağlanan termal enerji miktarını iki katına çıkarma potansiyeli taşıyor. Ancak makine, 2026 yaz aylarında uzun süreli bir bakım ve donanım yükseltme süreci için tamamen kapatılıyor. Bu durgunluk döneminde dahi Point 8 üzerindeki bazı sistemlerin aktif kalması gerekiyor. Dolayısıyla tesis, hızlandırıcı çevrim dışı olsa bile Ferney-Voltaire kasabasına 1 ila 5 MW arasında enerji sağlamayı sürdürüyor. LHC enerji verimliliği kapsamında atılan bu adım, CERN’in çevresel etkisini azaltma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor.
CERN, önümüzdeki süreçte Point 1 bölgesi ve yeni açılan veri merkezindeki soğutma sistemlerinden de ısı geri kazanımı yapmayı planlıyor. Bilim insanları, sadece yeni keşifler yapmakla kalmayıp ellerindeki teknolojik imkanları enerji tasarrufu için seferber ediyor. Isı pompaları ve modern boru hatlarıyla desteklenen şebeke, fosil yakıta olan bağımlılığı azaltarak karbon ayak izini düşürüyor. CERN sürdürülebilir enerji politikaları doğrultusunda uygulanan bu model, büyük çaplı araştırma merkezlerinin yerel yönetimlerle nasıl entegre olabileceğini kanıtlıyor. Gelecekte daha fazla noktada uygulanacak olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı kaynaklı ısıtma çözümleri, bilimsel ilerleme ile doğayı koruma arasındaki dengeyi başarıyla kuruyor.
